Αφήγηση βίντεο:
Μαρία Τσικνιά Φιλόλογος-Ειδική Παιδαγωγός
Στην είσοδο της Ιερής Πόλεως του Μεσολογγίου, ακριβώς δίπλα στον ιερό χώρο του Κήπου των Ηρώων, δεσπόζει ένα συγκρότημα που φέρει πάνω του τις σφραγίδες της τοπικής ιστορίας, της εθνικής ευεργεσίας και της ανθρώπινης αλληλεγγύης. Το Παλαιό Νοσοκομείο «Χατζηκώστα» δεν είναι απλώς ένα παλιό δημόσιο κτίριο, αλλά ένας ζωντανός μάρτυρας της πορείας της πόλης από τον 19ο αιώνα μέχρι τις μέρες μας.
Η ιστορία του νοσοκομείου ξεκινά από το όραμα και τη γενναιοδωρία του επιφανούς Μεσολογγίτη εμπόρου και εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Χατζηκώστα. Με τη διαθήκη του, καθώς και εκείνη της συζύγου του Αναστασίας, διέθεσε την περιουσία του για τη δημιουργία ενός νοσηλευτικού ιδρύματος στη γενέτειρά του. Το ίδρυμα συστάθηκε επίσημα ως «Δημοτικό Νοσοκομείο Μεσολογγίου Γεωργίου και Αναστασίου Χατζηκώνστα», με τη ρητή και ιερής σημασίας εντολή να λειτουργεί «…προς χρήση και όφελος των πτωχών ασθενών αυτής της πόλης…».
Για την ανέγερσή του, ο Δήμος Μεσολογγίου παραχώρησε ένα οικόπεδο με ισχυρό συμβολισμό στην είσοδο της πόλης, δίπλα στον Κήπο των Ηρώων. Πρώτος διευθυντής ανέλαβε ο Φραγκίσκος Ξαβέριος Νίδερ (F.X. Nieder), Βαυαρός φιλέλληνας γιατρός, ο οποίος ρίζωσε στο Μεσολόγγι και προσέφερε ανεκτίμητες ιατρικές υπηρεσίες στους κατοίκους.
Αρχιτεκτονικά, το κτίριο αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα ειδικής δημόσιας αρχιτεκτονικής με νεοκλασική μορφολογία. Χαρακτηρίζεται από λιτή αίγλη, συμμετρικά ανοίγματα, μαρμάρινες λεπτομέρειες και ψηλοτάβανες αίθουσες που εξασφάλιζαν τον απαραίτητο αερισμό και φωτισμό των θαλάμων. Λόγω αυτής της ιδιαίτερης αξίας του, έχει χαρακτηριστεί επίσημα από το Υπουργείο Πολιτισμού ως νεότερο διατηρητέο μνημείο. Με την πάροδο των δεκαετιών και την αύξηση των αναγκών, το κτίριο επεκτάθηκε με νέες πτέρυγες, μετατρεπόμενο σε πλήρες Γενικό Νοσοκομείο.
Για περισσότερο από έναν αιώνα, το «Χατζηκώστα» υπήρξε το μοναδικό καταφύγιο υγείας για την περιοχή. Στους Βαλκανικούς Πολέμους, στον Α΄ και Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και κατά την Κατοχή, λειτούργησε ως πολεμικό νοσοκομείο και σταθμός πρώτων βοηθειών, ενώ περίθαλψε γενιές Μεσολογγιτών, παρέχοντας δωρεάν νοσηλεία στους απόρους και τιμώντας πιστά την επιθυμία των ευεργητών του.
Η αυλαία της νοσοκομειακής του λειτουργίας έπεσε το 1999. Οι αυξημένες σύγχρονες ανάγκες νοσηλείας οδήγησαν στη μεταφορά των κλινικών στις νέες εγκαταστάσεις του Μεσολογγίου. Δυστυχώς, μετά την εκκένωση, το ιστορικό κτίριο σφάλισε τις πόρτες του. Η έλλειψη συντήρησης, οι λεηλασίες και οι φθορές του χρόνου οδήγησαν το μνημείο σε τραγική κατάσταση, με καταρρεύσεις στέγης και σοβαρές δομικές ζημιές.
Ωστόσο, η ιστορία του κτιρίου δεν τελειώνει στην παρακμή. Από το 2021, ο Δήμος Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου ξεκίνησε συντονισμένες ενέργειες προς το Υπουργείο Υγείας για την οριστική παραχώρηση του ακινήτου. Στόχος είναι η πλήρης αποκατάσταση του διατηρητέου συγκροτήματος μέσω χρηματοδοτικών προγραμμάτων, ώστε να μετατραπηθεί σε έναν σύγχρονο Πολυχώρο Πολιτισμού, Ιστορικής Μνήμης και Διοίκησης.
Στο πλαίσιο των εμβληματικών πρωτοβουλιών και των εορτασμών για τη συμπλήρωση 200 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου, η αναγέννηση του Παλαιού Νοσοκομείου αποτελεί ένα κομβικό έργο. Το ιστορικό αυτό τοπόσημο, δίπλα στους Ήρωες της πόλης, ετοιμάζεται να ξαναβρεί την χαμένη του αίγλη και να προσφέρει εκ νέου τις υπηρεσίες του στην τοπική κοινωνία, αυτή τη φορά ως κυψέλη πολιτισμού και διατήρησης της ιστορικής μνήμης.