Αφήγηση βίντεο:
Μαρία Τσικνιά Φιλόλογος-Ειδική Παιδαγωγός
Η ιστορία των δημαρχιακών κτιρίων του Μεσολογγίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξέλιξη, τις δοκιμασίες και την πολιτιστική αναγέννηση της Ιερής Πόλης. Πίσω από τους τοίχους τους κρύβεται η πορεία της τοπικής αυτοδιοίκησης από τα πρώτα μεταεπαναστατικά χρόνια μέχρι σήμερα, σε μια διαδρομή γεμάτη ιστορικές καμπές, απώλειες αλλά και δημιουργικές μεταμορφώσεις.
Το πρώτο ιστορικό δημαρχείο της πόλης βρισκόταν στην καρδιά του παλιού αστικού ιστού, στην περιοχή του Ιερού Ναού Αγίου Σπυρίδωνος, κοντά στη σημερινή οδό Χαριλάου Τρικούπη. Η γειτονιά αυτή αποτελούσε το διοικητικό, εμπορικό και κοινωνικό επίκεντρο του Μεσολογγίου, φιλοξενώντας τα αρχοντικά των προκρίτων και την παλιά αγορά. Το κτίριο ξεκίνησε να λειτουργεί αμέσως μετά την επίσημη σύσταση του Δήμου (1835–1836) υπό τον πρώτο Δήμαρχο, Στάμο Στάικο, και στέγασε τις δημοτικές υπηρεσίες, το Δημοτικό Συμβούλιο και το ιστορικό αρχείο για 93 ολόκληρα χρόνια.
Η πορεία του διακόπηκε βίαια το βράδυ της 15ης Φεβρουαρίου 1929, όταν μια καταστροφική πυρκαγιά το έκανε παρανάλωμα του πυρός. Μαζί με το κτίριο αποτεφρώθηκαν πολύτιμα κειμήλια, ομολογίες, ταμειακά διαθέσιμα, αλλά και ολόκληρο το δημοτικό αρχείο 100 σχεδόν ετών, χάνοντας για πάντα ανεκτίμητα έγγραφα από την περίοδο της ανασυγκρότησης μετά την Έξοδο.
Μετά την τραγωδία, ο εμβληματικός Δήμαρχος Χρήστος Ευαγγελάτος πήρε την απόφαση να μην ξαναχτιστεί το δημαρχείο στο στενό σοκάκι της παλιάς πόλης. Επιλέχθηκε η κεντρική Πλατεία Μάρκου Μπότσαρη, ώστε το νέο, επιβλητικό νεοκλασικό («Ροζ Δημαρχείο») να τοποθετηθεί στην καρδιά της δημόσιας ζωής, καλύπτοντας τις αυξημένες διοικητικές ανάγκες του Μεσοπολέμου και μετατοπίζοντας οριστικά το κέντρο της πόλης.
Με την πάροδο των δεκαετιών, οι υπηρεσίες του Δήμου διογκώθηκαν. Οι σύγχρονες απαιτήσεις (προσβασιμότητα, ψηφιακές υποδομές, ανάγκη για περισσότερους γραφειακούς χώρους) κατέστησαν το ιστορικό νεοκλασικό ανεπαρκές. Έτσι, ο Δήμος Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου μετέφερε σταδιακά τις διοικητικές και οικονομικές του υπηρεσίες σε νεότερα κτίρια, όπως αυτό της οδού Σταυροπούλου.
Το «Ροζ Δημαρχείο» όμως δεν εγκαταλείφθηκε. Μετατράπηκε σε Μουσείο Ιστορίας και Τέχνης – Δημοτική Πινακοθήκη, στεγάζοντας στις αίθουσές του σπουδαίους θησαυρούς:
Αυθεντικούς πίνακες Ελλήνων και ξένων ζωγράφων εμπνευσμένους από την Επανάσταση και την Έξοδο (όπως αντίγραφα του Delacroix). Όπλα, προσωπικά αντικείμενα και παραδοσιακές φορεσιές των Αγωνιστών. Πίνακες Φιλελλήνων αλλά και των πρώτων Δημάρχων της πόλης.
Η διαδρομή των δημαρχιακών κτιρίων του Μεσολογγίου αποδεικνύει πως η ιστορία μιας πόλης δεν χάνεται ακόμα κι όταν τα τούβλα γίνονται στάχτη. Η απόφαση του 1929 να μεταφερθεί το διοικητικό κέντρο στην Πλατεία Μπότσαρη και η μετέπειτα μετατροπή του νεοκλασικού σε κοιτίδα πολιτισμού εξασφάλισαν ότι η μνήμη, η τέχνη και η κληρονομιά του τόπου θα παραμείνουν ζωντανές και προσβάσιμες στις επόμενες γενιές.